Τα τελευταία χρόνια, η προσφυγή σε online gaming ως τρόπος ψυχαγωγίας ή ακόμη και εργασίας έχει γίνει όλο και πιο κοινή. Ωστόσο, πίσω από την επιφανειακή αίσθηση του διασκέδασμού κρύβεται μια σειρά από ψυχολογικά φαινόμενα που μπορούν να μετατρέψουν ένα απλό παιχνίδι σε μια παγίδα για τον εγκέφαλο. Οι επιστήμονες του κλάδου αναφέρουν ότι η διαρκής εκτίμηση κερδών και απώλειας, η ανάγκη για άμεση ανταπόκριση και η αναζήτηση «περισσότερων» ευκαιριών για κέρδος δημιουργούν ένα κυκλικό μοντέλο που μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση και απώλεια ελέγχου.
Σύμφωνα με έρευνες που πραγματοποιήθηκαν από οργανισμούς όπως το www.gamblezen.org.gr, η ψυχολογία πίσω από τα online games που προσφέρουν κέρδη δεν είναι απλά μια ερώτηση επιλογής – είναι ένα συνδυασμό βιολογικών, κοινωνικών και συμπεριφορικών παράγοντων. Ο εγκέφαλος μας, μέσω του συστήματος ανταμοιβής που ενεργοποιείται με κάθε κέρδος, απελευθερώνει ντοπαμίνη και σεροτονίνη, δημιουργώντας μια αίσθηση ευχαρίστησης που είναι παρόμοια με αυτή που προκαλεί η κατανάλωση τροφής ή η σεξουαλική δραστηριότητα. Το πρόβλημα είναι ότι ο εγκέφαλος μας δεν διακρίνει μεταξύ ενός αθώου παιχνιδιού και ενός συστήματος που προσφέρει άμεση ανταμοιβή για κίνηση.
Η επιρροή της τεχνολογίας στο μοντέλο κέρδους-αποτυχίας
Η χρήση συστημάτων που βασίζονται σε «βελτιστοποίηση» κερδών, όπως η διαρκής αναζήτηση «περισσότερων» ευκαιριών ή η αλλαγή στρατηγικών για να αποφευχθεί η απώλεια, δημιουργεί ένα φαινόμενο που οι ψυχολόγοι ονομάζουν «βελτιστοποίηση κινδύνου». Αυτό σημαίνει ότι ο παίκτης δεν επιδιώκει να κερδίσει, αλλά να αποφύγει την απώλεια, αναγκάζοντας τον εγκέφαλο να λειτουργεί σε ένα στρεσογόνο περιβάλλον. Οι έρευνες δείχνουν ότι αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μια διαδικασία που ονομάζεται «βραχύκερδο μνήμη» (short-term memory bias), όπου οι παίκτες εστιάζουν μόνο στα πρόσφατα αποτελέσματα και αγνοούν τις μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Επιπλέον, η απουσία φυσικής παρουσίας και η δυνατότητα να παίξουν σε οποιοδήποτε σημείο και ώρα δημιουργούν ένα περιβάλλον που ενισχύει την αίσθηση της «απόλυτης ελευθερίας». Αυτό, συνδυασμένο με την ικανότητα να κερδίζουν μικρές ποσότητες χρήσης σε κάθε κίνηση, δημιουργεί ένα φαινόμενο που ονομάζεται «βραχύκερδο κίνητρο» (short-term reward), όπου ο εγκέφαλος μας προτιμά τις μικρές, άμεσες ανταμοιβές παρά τις μεγαλύτερες, μακροπρόθεσμες. Σύμφωνα με μελέτες του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, οι παίκτες που συμμετέχουν σε such online games με κέρδη τείνουν να αυξάνουν την συχνότητα των κινήσεων τους, ακόμη και όταν η πιθανότητα κέρδους είναι ελάχιστη.
Οι κοινωνικοί παράγοντες που ενισχύουν την εξάρτηση
Μια άλλη σημαντική παράμετρος είναι η κοινωνική διάσταση του online gaming. Οι ομάδες και οι κοινότητες που δημιουργούνται γύρω από τέτοιες πλατφόρμες μπορούν να ενισχύσουν την ψυχολογία του κέρδους, δημιουργώντας μια αίσθηση ανταγωνισμού και επιβεβαίωσης. Οι έρευνες αποδεικνύουν ότι οι χρήστες που συμμετέχουν σε online games με κέρδη συχνά αναζητούν την κοινωνική αναγνώριση από άλλους παίκτες ή από κοινωνικά μέσα, δημιουργώντας ένα κύκλο ενίσχυσης που μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική συμμετοχή.
Επιπλέον, η παρουσίαση των κερδών σε μορφή που προκαλεί συγκίνηση, όπως βίντεο κλιπ ή διαφημίσεις, μπορεί να ενισχύσει την ψυχολογική επιρροή. Σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου της Αθηνών, οι χρήστες που αντιμετωπίζουν τέτοιες διαφημίσεις είναι 30% πιο πιθανό να συνεχίσουν να παίζουν, καθώς η αίσθηση της επιτυχίας και της ευχαρίστησης ενισχύεται περαιτέρω.
Πρακτικές για την προστασία του εγκεφάλου μας
Η κατανόηση των ψυχολογικών μηχανισμών που λειτουργούν πίσω από τα online games με κέρδη είναι ο πρώτος βήμας για την προστασία μας. Οι ειδικοί συνιστούν να περιορίσουμε τον χρόνο που αφιερώνουμε σε τέτοιες δραστηριότητες, να αποφεύγουμε την αναζήτηση άμεσης ανταμοιβής και να εστιάζουμε σε μακροπρόθεσμες στρατηγικές. Επιπλέον, η ενίσχυση της ψυχικής υγείας μέσω της άσκησης, της διατροφής και της κοινωνικής επικοινωνίας μπορεί να βοηθήσει στην ανακούφιση των αρνητικών επιπτώσεων που μπορεί να προκληθούν από τέτοιες δραστηριότητες.
Επιπλέον, η ενημέρωση ourselves για τις πιθανές παρενέργειες και η επιλογή πλατφόρμων που προσφέρουν ουσιαστικά παιχνίδια χωρίς κέρδη μπορεί να βοηθήσει στην αποφυγή της παγίδας. Ο οργανισμός www.gamblezen.org.gr προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες και εργαλεία για τους χρήστες που θέλουν να ελέγξουν την συμπεριφορά τους.
- Σύμφωνα με έρευνα του Eurogamer, το 68% των παίκτων online games με κέρδη αναφέρει ότι παίζουν περισσότερο από ό,τι θα περίμενε.
- Οι επιστήμονες αναφέρουν ότι η απελευθέρωση ντοπαμίνης από κάθε κέρδος μπορεί να δημιουργήσει μια εξάρτηση παρόμοια με αυτή που προκαλεί η κατανάλωση ναρκωτικών.
- Η μέση διάρκεια της ημέρας που οι χρήστες αφιερώνουν σε online games με κέρδη αυξήθηκε κατά 40% μεταξύ 2019 και 2023.
- Σύμφωνα με μελέτη του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, οι παίκτες που συμμετέχουν σε τέτοιες πλατφόρμες έχουν 2,5 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να αναπτύξουν συμπτώματα εξάρτησης.
- Η διαρκής εκτίμηση κερδών και απώλειας μπορεί να προκαλέσει στρες και κόπωση, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται η συνολική ψυχική υγεία.